Pasażer na czterech łapach – dowiedz się więcej o psie asystującym

„Emotional Support Animals” przez lata budziły dyskusje. Dziś w większości miejsc traktuje się je jak zwierzęta towarzyszące – bez uprawnień psa asystującego.

Są to psy, które w teorii mają wspierać swojego opiekuna w trudnych sytuacjach emocjonalnych, choć nie przeszły żadnego specjalistycznego szkolenia. W niektórych krajach, jak Stany Zjednoczone, przez długi czas były traktowane niemal na równi z psami asystującymi z certyfikatem potwierdzającym kompetencje.

W praktyce oznaczało to, że mogły latać w kabinie bez dodatkowych opłat i obostrzeń. Z czasem jednak pojawiły się nadużycia, a zachowanie psa zaczęło budzić wątpliwości – zdarzało się, że pod szyldem „psa wsparcia” podróżowały zwierzęta, które nie były przygotowane do obecności w zatłoczonym, pełnym bodźców otoczeniu.

Dziś w większości linii lotniczych, także w Europie, psy wsparcia emocjonalnego są traktowane tak samo, jak psy towarzyszące. Mogą latać, ale nie mają przywilejów psów asystujących. Dzięki temu zachowana jest równowaga pomiędzy bezpieczeństwem pasażerów a realnym wsparciem osób, które rzeczywiście potrzebują certyfikowanego psa przewodnika czy psa asystującego.

Zbiorcze pojęcie „psy dla osób z niepełnosprawnością” obejmuje kilka specjalizacji. Rodzaje psów asystujących różnią się zadaniami, ale łączy je jedno – pomoc psa asystującego ma zwiększać bezpieczeństwo i samodzielność opiekuna. Z psów asystujących korzystają osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

To najczęściej rozpoznawany typ. Taki przewodnik osoby niewidomej prowadzi przez przeszkody, zatrzymuje przy krawężniku, omija słupy i kałuże. Pies pomaga także w nawigacji po lotnisku i w mieście, jednak to człowiek decyduje o kierunku – pies interpretuje polecenia i dba o bezpieczny przejście.

Ten pies dla osób z niepełnosprawnością ruchową podniesie klucze, poda kartę pokładową, otworzy drzwi, naciśnie przycisk windy. Często ma w repertuarze komendy „przynieś”, „podaj”, „zamknij”. Asystent w wersji czteronożnej to mistrz drobnych czynności, które składają się na niezależność.

Psy dla osób niesłyszących informują o dzwonku, budziku, alarmie przeciwpożarowym czy wywołaniu na lotnisku. Pies sygnalizujący osoby niesłyszącej, dotknięciem łapy i kontaktem wzrokowym „zaprasza” opiekuna do źródła dźwięku. Pies dla niesłyszącego jest ogromną pomocą w codziennej rutynie.

Psy wyczuwające atak choroby (na przykład epilepsji, cukrzycy, zaburzeń lękowych) potrafią rozpoznać nadchodzący epizod po zapachu lub sekwencji zachowań.

Pies wyczuwający atak choroby może uprzedzić, przynieść lek, „wybić” z zamrożenia lękowego, położyć nacisk ciała („deep pressure”), a w przestrzeni publicznej – dyskretnie poprowadzić w bezpieczne miejsce.

Pies sygnalizujący atak choroby pracuje według indywidualnego protokołu uzgodnionego ze specjalistą/trenerem. Pies pomaga w szybkiej reakcji, co może zapobiec atakowi lub zapewnić bezpieczeństwo w jego trakcie.

Dowiedz się więcej o podróżowaniu z psem przewodnikiem osoby z niepełnosprawnością.

Moment wejścia do samolotu i spotkania psa asystenta osoby z niepełnosprawnością może wywołać ciekawość. Naturalne jest, że chcemy go pogłaskać czy zagadać, ale właśnie wtedy warto pamiętać, że mamy do czynienia z pracującym zwierzęciem. Pies asystujący nie jest w podróży rekreacyjnej – towarzyszy swojemu opiekunowi i musi być cały czas skupiony. Gdy go zaczepiamy, odwracamy uwagę i możemy nieświadomie utrudnić jego zadanie.

Najlepszą postawą wobec psa asystującego jest niewidzialność – zachowaj spokój, nie próbuj nawiązywać kontaktu, nie dokarmiaj i nie komentuj. Jeżeli chcesz pomóc, zwróć się zawsze do opiekuna, nigdy bezpośrednio do psa. Taka uważność sprawia, że podróż jest komfortowa nie tylko dla osoby z niepełnosprawnością, ale i dla całej załogi oraz pozostałych pasażerów.

Poznaj perspektywę na podróże osoby z niepełnosprawnością i przeczytaj wywiad z Julią Zakrocką.

Usługi psa asystującego są ogromną pomocą, ale wiążą się też z pewnymi obowiązkami. Odpowiedzialność za psa spoczywa na opiekunie: dobrostan zwierzęcia, kontrola zachowania, czystość, dokumenty oraz reagowanie na prośby personelu.

Właściciele psów asystujących dbają o to, by pies:

• był zdrowy, zaszczepiony i wypoczęty,
• potrafił „odpocząć w pracy” (komenda „na miejsce/mata”),
• nie przejawiał lęku separacyjnego, reaktywności na inne zwierzęta ani skłonności do „polowania” na kanapki sąsiadów, 
• czytelnie nosił uprząż i identyfikator (napis „pies asystujący”)
• miał możliwość krótkiego spaceru „toaletowego” przed lotem i po wylądowaniu.

Dowiedz się więcej o podróżowaniu z niepełnosprawnością.

Wszystko zaczęło się ponad sto lat temu, gdy po I wojnie światowej, temat psów asystujących zaczął być bardziej popularny i zaczęto systemowo szkolić je w Europie. Od tego czasu rozwinęły się różne specjalizacje i metody szkolenia psów asystujących – od pracy w uprzęży po sygnalizację dźwięków i zapachów.

Zanim pies stanie się asystentem, przechodzi długą drogę. Trening psów asystujących trwa wiele miesięcy, a czasem i lat. Już jako szczeniak jest starannie wyselekcjonowany pod kątem charakteru – pies przewodnik musi być opanowany, stabilny i odporny na bodźce. Uczy się ignorować zapachy, hałasy, a przede wszystkim pracować w skupieniu, niezależnie od otoczenia.

Wyszkolony pies to koszt kilkudziesięciu tysięcy złotych. Te koszty w pewnym stopniu mogą być pokryte przez organizacje i fundacje – tu wiele zależy od konkretnego typu niepełnosprawności i rodzaju szkolenia.

Pies asystujący nie tylko pomaga w codziennych czynnościach, towarzyszy osobie oraz daje poczucie wolności i samodzielności. To dzięki niemu osoba z niepełnosprawnością może podróżować, korzystać z przestrzeni publicznej czy podejmować wyzwania zawodowe i prywatne.